در ماه‌های اخیر، همزمان با بحران اقتصادی ناشی از تحریم‌ها، تورم و فشار معیشتی، حجم اخبار نادرست و روایت‌های غیرمستند در رسانه‌های اجتماعی و برخی پلتفرم‌های اطلاع‌رسانی افزایش یافته است. این روند، که بخش قابل‌توجهی از آن ناشی از انتشار محتواهای جهتی و بدون منبع معتبر است، زمینه برای بی‌انگیزه‌سازی جامعه و فروپاشی آرام سرمایه اجتماعی فراهم کرده است؛ پدیده‌ای که می‌تواند اعتماد عمومی به نهادهای رسمی و امید به آینده را هدف قرار دهد.

در استان‌های شمال‌غربی کشور، به‌ویژه آذربایجان شرقی و شهر تبریز، این موضوع با پیچیدگی‌های خاص خود همراه شده است. جمعیت قابل‌توجه شهروندان با هویت فرهنگی و اجتماعی قوی، در کنار دغدغه‌های معیشتی و مطالبات اجتماعی، در معرض سیل پیام‌های اغواکننده و گاه متناقض اطلاعات قرار دارند که می‌تواند به‌عنوان نوعی جنگ روایت و عملیات روانی علیه انسجام اجتماعی تلقی شود. این فضا، ضمن افزایش سطح بی‌اعتمادی، می‌تواند موجب شود باور عمومی به ظرفیت‌های داخلی جامعه و توانمندی‌های بومی کاهش یابد و تلقی خودکم‌بینی و وابستگی به خارج تقویت شود.

تجربه چند سال اخیر نیز نشان داده است که محدودیت دسترسی به منابع آزاد اطلاعات و سانسور در فضای مجازی، می‌تواند راه را برای گسترش اطلاعات غیررسمی و نادرست هموارتر کند، به‌ویژه در میان گروه‌های جوان و فعال در شبکه‌های اجتماعی که منبع اصلی دریافت خبر و تحلیل برای آن‌هاست.

کارشناسان رسانه‌ای معتقدند که تقویت سواد رسانه‌ای و افزایش آگاهی عمومی یکی از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با جنگ نرم و شایعه‌سازی است. آموزش شهروندان در زمینه تشخیص منابع معتبر، تحلیل واقعیت‌ها و پرهیز از بازنشر اخبار تأییدنشده، از مؤثرترین ابزارهایی است که می‌تواند زنجیره انتشار اخبار جعلی و جهت‌دار را قطع کند و اعتماد اجتماعی را بازسازی نماید.

علاوه بر این، توجه به ظرفیت‌های داخلی علمی، اقتصادی و اجتماعی و بازنمایی واقع‌بینانه دستاوردها، نقش تعیین‌کننده‌ای در تقویت اعتمادبه‌نفس ملی و جلوگیری از القای خودکم‌بینی دارد. رسانه‌ها می‌توانند با برجسته‌سازی توانمندی‌های بومی و تحلیل‌های دقیق، تصویری واقعی‌تر از شرایط کشور به مخاطبان ارائه کنند و نقش خود را در مقابله با عملیات روانی دشمن ایفا نمایند.

در نهایت، جنگ نرم عرصه‌ای است که موفقیت در آن، بیش از هر ابزار سخت‌افزاری، به هوشیاری، تحلیلگری، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و مشارکت فعال مردم بستگی دارد. شناخت دقیق تاکتیک‌های دشمن، تقویت آگاهی رسانه‌ای و حمایت از ظرفیت‌های داخلی، جامعه را در برابر تهدیدات پنهان تقویت و مسیر پیشرفت و امیدآفرینی را هموارتر می‌سازد.

یادداشت ویژه اعتدال پرس