ظهر دیروز چهارشنبه، پس از تعطیلی مدارس، در سه‌راه امین تبریز شاهد نزاع گروهی نوجوانان ۱۴ تا ۱۵ ساله بودم؛ صحنه‌ای که دقایقی بعد کلیپی تقریباً هم‌زمان از تکرار آن در ائل‌گلی نشان داد. این هم‌زمانی، مسئله را از یک اتفاق موردی به یک الگوی شهری تبدیل می‌کند که نیازمند تحلیل و اقدام است.

یادداشت اختصاصی اعتدال پرس:

درگیری در سه‌راه امین با دخالت بزرگترها متفرق شد و هر گروه به سمتی گریخت. اما آنچه اهمیت دارد نه خودِ دعوا، بلکه تکرار هم‌زمان آن در نقطه‌ای دیگر از شهر است. عدم امکان تصویربرداری به دلیل حساسیت قضایی نیز خود نشانه‌ای از عمق مسئله است: خشونت خیابانی به نقطه‌ای رسیده که خبرنگار را در موقعیت خودسانسوری قرار می‌دهد و میدان را برای روایت‌های غیررسمی خالی می‌کند.

از منظر روانشناختی، نظریه یادگیری اجتماعی بندورا توضیح می‌دهد که نوجوانان رفتار پرخاشگرانه را از محیط و گروه همسالان می‌آموزند. کلیپ‌های هم‌زمان در دو نقطه شهر، احتمال الگوگیری تقلیدی و «مد» شدن دعوا را تقویت می‌کند. در بازه ۱۴ تا ۱۵ سالگی، نیاز به دیده شدن و ابراز وجود اوج می‌گیرد و دعوای خیابانی برای برخی، ابزار کسب هویت و جایگاه در گروه می‌شود. در این میان، اثر تماشاگر باعث می‌شود فیلم‌برداری جای مداخله را بگیرد و به عادی‌سازی خشونت دامن بزند.

از منظر رسانه‌ای، وقتی خبرنگار نمی‌تواند تصویر بگیرد، روایت رسمی جای میدان را می‌گیرد و این شکاف، اعتماد عمومی را تضعیف می‌کند. شهرداری تبریز و نیروی انتظامی باید برای ساعات اوج (۱۲ تا ۱۴) در نقاط پرترددی مانند سه‌راه امین و ائل‌گلی گشت مشترک و پایش تصویری داشته باشند؛ نبود این مدیریت، پیام بی‌تفاوتی نهادها را مخابره می‌کند. رسانه‌ها نیز به جای انتشار کلیپ‌های خام که خود محرک تقلید است، باید بر آموزش مدیریت خشم و گزارش راهکار تمرکز کنند.

در حوزه سیاست‌گذاری، سه نهاد مسئولیت مشخص دارند. آموزش‌وپرورش باید ساعت تعطیلی مدارس مناطق پرتردد را با هماهنگی انتظامی مدیریت کند و آموزش مهارت‌های زندگی و مدیریت تعارض را در پایه‌های هفتم تا نهم جدی بگیرد. شهرداری باید بداند ائل‌گلی و سه‌راه امین نمادهای گردشگری تبریز هستند و تکرار این صحنه‌ها به برند شهری آسیب می‌زند؛ نصب دوربین پایش و افزایش حضور نگهبان محلی در ساعات ظهر ضروری است. قوه قضائیه نیز اگرچه برای جلوگیری از التهاب از تصویربرداری ممانعت می‌کند، اما بهتر است با انتشار اطلاعیه‌ای کوتاه درباره آمار نزاع‌های خیابانی و اقدامات انجام‌شده، شفافیت را جایگزین ابهام کند.

در جمع‌بندی باید گفت صحنه‌های هم‌زمان در سه‌راه امین و ائل‌گلی محصول هم‌گرایی خلأ نظارتی، هیجان نوجوانی، الگوگیری رسانه‌ای و ضعف مهارت‌آموزی است. پیشنهاد مشخص، تشکیل کارگروه مشترک آموزش‌وپرورش، شهرداری و نیروی انتظامی برای ساعات پس از تعطیلی، اجرای طرح پایلوت «مدرسه-محله» با حضور مددکار اجتماعی و خودتنظیمی رسانه‌ای در انتشار کلیپ‌های خشونت‌آمیز است. نبود تصویر، ضعف خبر نیست؛ فرصتی برای عمیق‌تر دیدن است و خبرنگار اجتماعی وظیفه دارد نه فقط ببیند، بلکه تحلیل کند و مطالبه‌گر باشد.