ویژه اعتدال پرس/ اهمیت وجود هاب­های لجستیکی در استان آذربایجانشرقی و نگاه پدافندی به آن

آذربایجان­شرقی با دارا بودن دو مبداء ورودی و خروجی جاده ای ( جلفا و نوردوز ) و دو مسیر بین المللی ریلی ( جلفا و رازی) در عرصه ترانزیت دارای سابقه درخشانی است و در زمان جنگ تحمیلی و ناامنی بنادر جنوبی در دهه ۶۰ ،بعنوان دومین بندر فعال کشوری و مبدا ورود کالاهای وارداتی به میزان ۶ میلیون تن در سال فقط از شهر جلفا بوده است .

نتیجه تصویری برای هاب­های لجستیکی

گزارش ویژه از اعتدال پرس(اعتدال آذربایجان)/

لجستیک، متشکل از کلیه فعالیت‏های پشتیبانی ‏است که شامل مواد، ذخیره‏سازی، برنامه تولید، حمل‏ونقل، بسته‏بندی، توزیع، طراحی سیستم‏ها، اطلاعات لجستیک، مدیریت و مهندسی سیستم‏های‏ پشتیبانی، مهندسی چرخه زندگی و خدمات مشتری است.

همکاری سازمان­های بزرگ یا بازارهای بین­المللی باعث احساس نیاز به شبکه لجستیک جهانی می شود. فعالیت‌های‌ لجستیکی‌ بر میزان‌ نرخ‌ تورم‌، نرخ‌ بهره‌وری‌، نرخ‌ سود و هزینه‌های‌ مربوط‌ به‌ انرژی‌ و دیگر خصوصیات‌ اقتصادی‌ تأثیرگذار است‌.

سهم فعالیت­های لجستیکی ۷ تا ۲۱ % تولید ناخالص داخلی دارند . میانگین این سهم ۱۲ % است. در ایران سهم حمل و نقل و لجستیک در تولید ناخالص داخلی کمتر از ۷ درصد است در حالیکه در ترکیه این سهم بیش از ۳۰% میباشد . هزینه­های تحمیلی به حوزه­های بازرگانی بخاطر نبود هاب­های لجستیکی بیش از ۳۰% است در حالیکه در کشورهای پیشرفته و حتی همسایه کمتر از ۹/۵ % است .

هاب لجستیکی دو کارکرد تسهیل فعالیت‌های لجستیک و ترافیک‌زا از طریق تامین فضا، شبکه‌های تجاری استراتژیک و خدمات حمل ‌و ‌نقل و ایجاد امکان ادغام و ترکیب جریان‌های کالا از طریق توسعه خدمات حمل‌و‌نقل خاص می باشد.

هدف از ایجاد هاب لجستیکی، به حداقل رساندن هزینه کل حمل‌ ونقل (به عنوان وظیفه و کارکرد مسافت) میان انواع هاب‌ها و مراکز، امکانات و تقاضاهای موجود است.

تصویر مرتبط

هاب‌های لجستیکی، مراکز و نقاط کانونی در یک منطقه ویژه هستند که در آنجا همه فعالیت‌های مرتبط با حمل‌ و نقل، لجستیک و ایجاد ارزش افزوده و توزیع کالاها برای ترانزیت ملی و بین‌المللی بر‌اساس اصول بازرگانی و توسط عاملان و فعالان گوناگون انجام می‌پذیرند.

 ایجاد باراندازها، مراکز و هاب لجستیکی عامل اصلی در زنجیره تامین مواد اولیه و شبکه توزیع محصولات وگسترش صادرات مجتمع‌های تولیدی و شهرکها و مناطق ویژه و خوشه‌های صنعتی استان‌ها می‌باشد. رشدSME ها و رقابت پذیری آن‌ها رابطه مستقیم با ایجاد و بهره برداری باراندازها، مراکز و هاب لجستیکی دارد.

ایران با جمعیت بیش از ۸۰ میلیون نفر ،در عین اینکه بزرگترین کانون تولید کالا است بلکه بعنوان بزرگترین بازار مصرف در کشورهای منطقه­ای نیز می­باشد. کشورمان در نقطه ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک جنوب­غرب آسیا  و در مفصل جریانات عبوری دنیای شرق – غرب و شمال – جنوب قرار گرفته است.

قرارگیری ایران در محل اتصال ۵ کریدور بین­المللی و ۵ کریدور منطقه­ای نشان از مزیت­های نسبی و رقابتی حمل و نقل و لجستیک در ایران بوده و زمینه تسهیل صادرات و واردات کالا را توامان با ترانزیت فراهم نموده است.

نتیجه تصویری برای هاب­های لجستیکی

هر سال در داخل ایران بیش از ۱۰۰۰ میلیون تن کالا بین استانهای مختلف جابجا میشود که این میزان یا کالاهای صادراتی و وارداتی از /به استان است( محصولات داخلی ) یا کالاهای وارداتی و صادراتی از /به از کشورهای طرف مبادله است .

 برای آشنایی بیشتر، حجم صادرات و واردات در سال ۱۳۹۷ به ایران و استان آذربایجانشرقی بشرح ذیل ارایه میگردد :

صادارت:

    ایران:                                                                                                 استان :

تناژ: ۱۱۷میلیون ­تن­ کالا                                                       تناژ : ۱/۲ میلیون تن

ارزش­­ارزی : ۴۷ میلیارد دلار                                                   ارزش ارزی :۱/۲۵۰ میلیارد دلار 

نسبت تناژ استان نسبت به کشور : ۱ درصد

نسبت ارزش ارزی استان نسبت به کشور: ۲/۶ درصد

واردات :

     ایران:                                                                                        استان :

تناژ: ۳۰ میلیون ­تن­ کالا                                                       تناژ : ۵۰۰ هزار تن

ارزش­­ارزی: ۴۱ میلیارد دلار                                                   ارزش ارزی :۱/۷۵۰ میلیارد دلار 

نسبت تناژ استان نسبت به کشور : ۱/۶ درصد

نسبت ارزش ارزی استان نسبت به کشور: ۲/۶ درصد

اگر ما ارزش کالاهای صادراتی و وارداتی را در نظر بگیریم ارزش کالاهای وارداتی ۳/۵ برابر بیشتر از کالاهای صادراتی است . این نشان از خام فروشی کالاهای صادراتی  است .

استان آذربایجان­شرقی در شمال­غرب کشورمان در نقطه چهار راه شمال غرب کشور و در مفصل اتصال ایران از طریق کریدورهای ترانزیتی شمال – جنوب و غرب – شرق و تراسیکا به کشورهای ترکیه و قفقاز و عراق واقع است . این استان در طول تاریخ بعنوان پل اتصال و بازرگانی ایران به اروپا بوده و نقش بی بدیلی در عرصه بازرگانی و حمل و نقل بین المللی داشته است.

آذربایجان­شرقی نه تنها با دارا بودن دو مبداء ورودی و خروجی جاده ای ( جلفا و نوردوز ) و دو مسیر بین المللی ریلی ( جلفا و رازی) در عرصه ترانزیت دارای سابقه درخشانی است، بلکه در زمان جنگ تحمیلی و ناامنی بنادر جنوبی در دهه ۶۰ ، بعنوان دومین بندر فعال کشوری و مبدا ورود کالاهای وارداتی به میزان ۶ میلیون تن در سال فقط از شهر جلفا بوده است .

در شرایط حاضر تنش­های سیاسی را آمریکا و برخی کشورهای غربی با ایران پیش گرفته­اند. در این راستا برای بهره مندی از تمام توانمندیها و مزیتهای مکانی کشور خصوصا پتانسیلهای استان آذربایجانشرقی ( با موقعیت ممتاز جغرافیایی در عرصه مبادلات منطقه ای)، تغییرات رویکردی را در عرصه های برنامه ای و اقتصادی ایجاد نمود و با نقش دهی به استانهای مرزی که در تعامل با مبادلات ملی و منطقه ای هستند نسبت به کاهش محدودیت های کشورهای مذکور اقدام نمود .

ولی وجود نقصان­ها و نارسائی­ها در امر زیرساخت­های حمل و نقلی و لجستیکی و وجود نارسائی­ها در امر قوانین و مقررات و رویه­های جاری ، باعث شده است که استان آذربایجانشرقی مثل دهه ۶۰ در نقش­گیری بزرگترین مرکز واردات کالاهای ضروری مردم ناکارآمد بوده و امکانات و زیرساخت­های موجود بنا به دلایل ذیل بعنوان تهدیدات نقش­گیری استان در تجمیع و بازتوزیع کالا در بستره منطقه­ای و ملی باشد :  

  • بسته شدن خط آهن ایران به شوروی سابق ( جمهوری­های آذربایجان ، ارمنستان و گرجستان وروسیه تا اروپا) بخاطر مناقشه قره­باغ . در دهه ۶۰ از طریق خط آهن جلفا هر روز بیش از ۳۰۰ واگن کالا به ایران وارد و هر روز بیش از ۱۰۰۰ دستگاه کامیون از گمرک جلفا بارگیری و به نقاط مختلف کشور کالا حمل می شد .
  • استفاده از ظرفیت کامل مرز بازرگان در امر جابجایی کالا ( هر روز بیش از ۹۰۰ دستگاه کامیون از این مرز تردد می­نماید که بیش از آن امکان ارتقاء ظرفیت ورود و خروج نیست) . برای این موضوع باید در پسکرانه مرزهای بازرگان و جلفا و نوردوز محل تشریفات گمرکی و رسوب کالا در قالب مراکز لجستیکی احداث و یا مشخص گردد تا باعث ارتقاء ظرفیت خدمات­دهی مرزها گردد .
  • قسمتی از محدوده انباری و دپوی کالا در گمرک جلفا ، به منطقه آزاد ارس بعنوان فاز صنعتی واگذار شده است. ظرفیت انباری در گمرک بصورت انبارهای عمومی و خصوصی کم و محدود است و اکثر انبارهای موجود قدیمی نیاز به بهسازی و حتی بازسازی دارند . ضمناً خالی بودن قسمتی از انبارها در گمرک جلفا وعدم حضور شرکتهای لجستیکی و پروایدری باعث شده است که از توان جلفا در امر تجارت و بازرگانی چنان استفاده نشود .برای پررونق سازی جلفا، فعال سازی کریدورهای ترانزیتی با کشورهای منطقه ای خواهد توانست زیرساختهای موجود را اقتصادی نماید .
  • اکثر ظرفیت انبارهای منطقه آزاد ماکو و منطقه ویژه سهلان تکمیل است و ظرفیت دپو کالاهای جدید را در این استان غیر ممکن ساخته است.

نتیجه تصویری برای هاب­های لجستیکی

با عنایت به اوصاف فوق برای ورود کالاهای صادراتی و وارداتی ایران از شمال­غرب و کاهش التهابات اجتماعی در ورود و عرضه کالاهای اساسی مردم ایران ، باید دولتمردان و سیاستگذاران مربوطه نسبت به اصلاح قوانین و رویه­ها …. و ایجاد ساختار فضائی اعم از انبار و ….. اقدام نمایند تا هنگام بروز مشکلات در در بنادر و یا مرزهای زمینی امکان واردات و حتی صادرات از شمال­غرب میسر گردد .

لذا برای وصول به این هدف ، پیاده­سازی پارادایم تمرکز­غیر­متمرکز ( تمرکز پراکنده ) میتواند راه گشای رفع معضلات امروزی و آتی گردد.

تمرکز امکانات در یک فضا بنا به اثرات سوء تمرکز مقبولیت ندارد . ولی تمرکز تولیدات و خدمات در یک خوشه که باعث ایجاد هم افزایی خدمات و تولیدات کالا گردد ، بعنوان تنها راه چاره رفع مشکلات فعلی مطرح می­گردد . مثلاً ایجاد مرکز لجستیکی برای نگهداری مواد غذایی مورد نیاز استانهای شمال غرب در پهنه تبریز و یا بستان آباد با صنایع مرتبط تبدیلی که این موضوع نه تنها باعث کاهش هزینه­های تولید میگردد بلکه مسبب کاهش هزینه­های حمل و نقل و خدمات شده و قیمت نهایی کالای تولید را به حداقل ممکن تقلیل میدهد . 

برای این منظور بایستی در کوتاه مدت و میان مدت اقداماتی بشرح ذیل مورد توجه برنامه­ریزان اقتصادی قرار گیرد:

کوتاه مدت :

  • کاهش تشریفات و ارتقاء ظرفیت پایانه­های مرزی شمال­غرب کشور همانند بازرگان ، جلفا و نوردوز برای عبور کالاهای وارداتی و صادراتی
  • کاهش تشریفات عبوری از پایانه­های مرزی با انتقال قسمتی از تشریفات به گمرکات پسکرانه
  • مکانیابی فضاهایی که امکان رسوب کالا در استان را میسر می­دارد . مثلا استفاده از ظرفیت انباری صنایعی که تعطیل شده اند.
  • ارائه مشوق­ها به کامیون­های خارجی از طریق دادن سوخت ارزان برای حمل کالاهای وارداتی و صادراتی
  • کاهش هزینه­های عبور از قلمرو نخجوان از طریق کاهش عوارضات مرزی یا تعیین سهمیه معافیت از عوارضات مربوطه برای کامیون­های عبوری دوطرف.مثلا برای بازه زمانی اول ۱۰۰ کامیون از هر طرف در روز معاف از عوارضات مرزی باشند
  • جذب شرکت­های لجستیکی داخلی و بین­المللی برای تسهیل و تسریع در جریانات عبوری کالا
  • بررسی و رفع موانع اداری واجرایی مرتبط با ترانزیت و لجستیک ازمبادی ورودی _خروجی و هاب های لجستیکی استان

میان مدت :

  • حضور در ترتیبات منطقه­ای کالا و خدمات برای اعمال تخفیفات ترجیحی و مشوقات قانونی با کشورهای هدف
  • فعال­سازی کریدورهای منطقه­ای همنوا با کریدورهای بین­المللی با محوریت استان با کشورهای هدف
  • مکانیابی و احداث هاب­های لجستیکی در تعامل با تجارت منطقه­ای و ملی
  • مکانیابی ایجاد مراکز ایست اختیاری در پسکرانه پایانه­های مرزی برای افزایش ضریب خدمات دهی مرزها
  • انتخاب استان­هایی با موقعیت چهارراهی بعنوان کانون نگهداری کالاهای اساسی­ منطقه­ای در قالب مراکز لجستیکی تخصصی
  • توسعه وتقویت نهادهای اقتصادی _اجرایی غیر دولتی برای تصدی امور غیر حاکمیتی مرتبط با حمل ونقل

 تهیه و تنظیم: محمد ابراهیم نوشیروانزاده کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری

  • آدرس کانال اطلاع رسانی اعتدال پرس در تلگرام :   @etedalpres




انتهای خبر