برهه فعلی در نظام سیاسی و اقتصادی ایران بعد از انقلاب را می توان بغرنج ترین برهه تاریخی نامید. همزمانی جنگ نظامی و اقتصادی با ابرقدرت نظامی و اقتصادی دنیا باعث شده است، ما شاهد پیچیدگی مضاعف در شرایط مدیریت حوزه های اقتصادی و توسعه ای کشور باشیم. علاوه بر آن استمرار فضای نه جنگ نه صلح در ماه های اخیر و تشدید محاصره اقتصادی که از حوزه دریایی به هوایی و احتمالا زمینی گسترش یافته است موجب می شود مدیریت در عرصه اقتصادی بسیار سخت تر گردد.

هرچند دولت دوازدهم تاکنون کوشیده است به پشتوانه اجماع ایجاد شده در بین آهاد مردم ایران برای مقاومت در برابر دشمن متجاوز و مهاجم، در کنار تاکید بر وفاق درونی نیروهای موثر سیاسی ایران، تبعات وضعیت موجود را در راستای حفظ تاب آوری ملی کنترل نماید اما باید قبول کنیم دولت با تضعیف پرشدت مسیر درآمدهای خارجی از جمله فروش نفت و صادرات محصولات غیر نفتی، با مشکل اجرای برنامه های توسعه ای مواجه شده و عمده قوای مدیریت اقتصادی کشور بر حفظ معیشت حداقلی جامعه و تامین نیازمندیهای اساسی و روزمره متمرکز گردد.

در این شرایط اما سازمان منطقه آزاد ارس امروز دارای رویه مدیریتی توسعه گرا بخصوص در بخش های زیرساختی و عمرانی است و علی رغم وجود شرایط جنگی در سطح ملّی، منطقه آزاد ارس در گستره جغرافیایی خود از جلفا تا خدافرین، ایجاد و تکمیل کریدور توسعه اقتصادی و عمرانی را پیگیری می کند. در این موضوع چند نکته قابل تامّل وجود دارد که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت:

– تفکر بهره وری حداکثری از درآمد های جاری

منطقه آزاد ارس از ماه های ابتدایی سالجاری به دلیل استقبال خوب بخشی از جامعه و فعالین اقتصادی از فرصت واردات خودروهای خارجی پلاک موقت و پلاک منطقه، خوشبختانه از قبل تعرفه های اعمالی بر واردات خوردورهای خارجی، صاحب درآمد مناسبی شده است. مدیریت سازمان منطقه آزاد ارس امروز از این درآمدهای ویژه در راستای تکمیل حداکثری زیرساخت های عمرانی و سرمایه گذاری منطقه استفاده می کند. این کار یعنی استفاده هوشمندانه از منابع مالی در دسترس با نگاه بلند مدت. متاسفانه یک سنت غلطی در نظام مدیریت کشورما وجود دارد که وقتی درآمدهای سیستم افزایش یافته شاهد اجرای برنامه های پوپلیستی و کوته فکرانه و استفاده بی رویه از این منابع بوده ایم. یا واردات اقلام بیهوده مصرفی انجام شده یا منابع صرف اعطای وام های خرد از طرف نظام بانکی به افراد شده که عمدتا در مصارف روزمره از طرف وام گیرنده به هدر رفته است.اما امروز سازمان منطقه آزاد ارس با درک محدود بودن این فرصت افزایش منابع مالی، از آن در راستای تکمیل هر چه بیشتر نیازمندیهای عمرانی و زیرساختی در تمامی قلمرو تحت اختیار خود می نماید. این نگاه در شرایط جنگی و در زمانی که افق های کار و مدیریت بسیار کوتاه شده است، واجد ارزش ماهوی ویژه است و می تواند باعث تقویت امیدواری به آینده در جامعه هدف گردد.

– پیروزی در جنگ اراده ها و روایت ها

واقعیت این است که با انسداد عملی پیش آمده برای دشمن در عرصه نظامی، یکی از برنامه های راهبردی امریکا و اسرائیل امروز معطوف به این است که اراده ملی ایرانیان برای مقاومت و غلبه بر شرایط جنگ تحمیلی را بشکنند و روایت آینده را در پیش چشم مسئولان و مردم نابود شده جلوه نمایند. در این جنگ اراده و جنگ روایت ها، کسی پیروز است که بخواهد اراده خود بر ساختن آینده دلخواه را خارج از برنامه های تحمیل شده حریف پیگیری نماید.

امروز ارس هم به عنوان بخشی از قلمرو مقدس ایران، درگیر جنگ نظامی و اقتصادی جاری است اما این درگیری نباید در نگاه مسئول و مدیر به مثابه پایان همه چیز و قفل شدگی همه فرصت ها جلوه کند. وقتی مسئولی در یک قلمرو کوچک مثل منطقه آزاد در جداره مرزی، تصمیم می گیرد به فردای بعد از جنگ نگاه کند این یعنی او در جنگ اراده و روایت مقهور دشمن نشده است.

– نگاه متوازن به توسعه منطقه ای

در سه دهه گذشته عمده برنامه های سازمان منطقه آزاد ارس در حوزه توسعه زیرساخت های عمرانی و اقتصادی در زون مرکزی آن یعنی شهر جلفا متمرکز گردیده و سهم سایر زون های مربوطه مثل نوردوز، خدآفرین و گلیبیگلو چیزی در حد ضرورت بوده است. اما در چند سال اخیر بخصوص دوره مدیریت دولت دوازدهم، تامین و توسعه زیرساخت های مورد نیاز در حوزه لجستیک و ترانزیت برای زون نوردوز یک هدف اساسی از طرف سازمان منطقه آزاد ارس می باشد و در منطقه خدافرین نیز ضمن پشتیبانی از برنامه کشت و صنعت، توسعه زیرساخت های عمرانی، فرهنگی و صنعتی با جدیت مضاعفی دنبال می گردد. ساخت سالن آمفی تئاتر 1000 نفره در خدافرین، توسعه مراکز آموزشی و مراکز صنعتی در کنار گلنگ زنی انواع پروژ های عمرانی و زیرساختی در هفته دفاع مقدس نمونه های عینی وجود این رویه مدیریتی مثبت در راستای توسعه متوازن منطقه ای و ایجاد عدالت توسعه ای است.

فرجام سخن

همه این مباحث و موضوعات مطرح شده در شرح و بسط فضای تفکری و مدیریتی جاری در سازمان منطقه آزاد ارس متوجه این مسئله حیاتی و به شدت مهم است که علی رغم وجود فضای جنگی در کشور، ارس و مدیران آن گرفتار نگاه روزمره و موقتی نیستند و آینده را ساختنی می دانند نه یافتنی.البته مشکلاتی هم وجود دارد که گاها توجیه ناپذیرند. اما روح حاکم در پس پرده اتفاقات جاری در این روزهای ارس همانی است که در سطور فوق بیان شد.امروز همزمان با جنگ نظامی، امنیتی و اقتصادی تحمیلی، جنگ بیرحمانه اراده ها و روایت ها نیز به صورت جدی وجود دارد. ولی آنچه ارس را متمایز میکند، اراده حاکم بر روایت سازی توسعه در شرایط جنگی و ادامه آن در فردای پس از جنگ است.

ارس سرزمین مقاومت تا آخرین نفس می باشد و نماد این جریان تاریخی، سه مرد شجاع خفته در کنار پل آهنی جلفاست.آنها زمانی که همه ناامید شده و میدان را خالی کردند مردانه ایستادند تا تاریخ را بسازند و امروز می بینیم به آنچه هدف شان بود رسیده اند. تاریخ یک ملت را اراده فرزندان آن میسازند نه وعده های توخالی بیگانگان.