به گزارش اختصاصی اعتدال آذربایجان (اعتدال پرس)، سید محسن رضوی، معاون مسکن و ساختمان اداره کل راه و شهرسازی آذربایجان‌شرقی امروز از جذب ۵۱۷۷ تن قیر رایگان در سال ۱۴۰۴ خبر داد و اعلام کرد که این استان با این عملکرد موفق به کسب رتبه چهارم کشوری در این حوزه شده است. وی رشد ۳۳ درصدی نسبت به سال گذشته (۳۹۰۰ تن) را نشان‌دهنده تلاش و هم‌افزایی دستگاه‌های استانی دانست و تأکید کرد که این سهمیه بخش بزرگی از معابر خاکی و نیازمند آسفالت در شهرهای مختلف از جمله تبریز، مراغه، اهر و آذرشهر را پوشش داده است.

با این حال، نگاهی به آمارهای ملی نشان می‌دهد که جایگاه چهارم آذربایجان‌شرقی در سایه عملکرد درخشان استان‌های دیگر، چندان قابل‌اطمینان نیست. استان فارس در سال ۱۴۰۴ با جذب بیش از ۱۱ هزار تن قیر رایگان، رتبه نخست کشور را به خود اختصاص داده است. همچنین استان تهران با جذب ۱۴ هزار تن قیر و اعتباری بالغ بر سه هزار و ۱۳۵ میلیارد ریال، در صدر جدول قرار گرفته و رتبه برتر خود را در برابر استان‌های فارس، خراسان رضوی، اصفهان و آذربایجان شرقی مورد تأکید قرار داده است.

نکته قابل‌تأمل دیگر اینکه بر اساس آمار شرکت بازآفرینی شهری ایران، طی دو سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ بالغ بر ۱۶۰ هزار و ۳۲۵ تن قیر به شهرهای دارای محدوده مصوب بازآفرینی شهری تخصیص یافته است. در این میان، سهم آذربایجان‌شرقی با ۵۱۷۷ تن، کمتر از ۳.۲ درصد کل منابع را شامل می‌شود؛ رقمی که با جمعیت قابل‌توجه استان و وسعت بافت‌های فرسوده آن، تناسبی ندارد. این فاصله معنادار، این پرسش را جدی‌تر می‌کند که آیا مبنای تخصیص قیر بر اساس شاخص‌های عینی مانند سرانه جمعیت، میزان بافت‌های فرسوده و نیاز واقعی محلات هدف تعیین می‌شود یا عوامل دیگری در این فرآیند نقش دارند؟

رضوی همچنین از ثبت درخواست ۵۵۰۰ تن قیر برای سال ۱۴۰۵ در سامانه خبر داده و تأکید کرده است که هیچ وقفه‌ای در فرآیند جذب این سهمیه پذیرفته نخواهد شد. اما هدف‌گذاری ۵۵۰۰ تنی در حالی مطرح می‌شود که رشد ۶ درصدی آن نسبت به سال جاری، در مقایسه با رشد ۳۳ درصدی امسال، کاهش محسوسی را نشان می‌دهد. این موضوع می‌تواند ناشی از محدودیت‌های بودجه‌ای کل کشور یا ارزیابی واقع‌بینانه‌تر از ظرفیت اجرایی استان باشد، اما به هر حال نشان می‌دهد که استان همچنان در جایگاهی پایین‌تر از رقبای اصلی خود باقی خواهد ماند.

با وجود تأکید معاون مسکن و ساختمان بر «عدالت‌محوری در توزیع» این امکانات، اما جزئیات دقیقی از سهم هر شهرستان، تعداد محلات هدف، متراژ آسفالت‌ریزی انجام‌شده یا شمار خانوارهای بهره‌مند ارائه نشده است. بدون این شاخص‌های شفاف، نمی‌توان به درستی بر تحقق عدالت در توزیع صحه گذاشت. همچنین گزارش ارائه‌شده به‌کلی بر کمیت قیر جذب‌شده متمرکز است و از کیفیت اجرا، دوام آسفالت، نظارت بر پیمانکاران یا میزان رضایت ساکنان محلات کمتربرخوردار سخنی به میان نیامده است، در حالی که تجربه میدانی نشان داده صرف تخصیص قیر، بدون تضمین کیفیت اجرا، نمی‌تواند گره زیرساختی محلات هدف را به‌درستی بگشاید.

در مجموع، عملکرد آذربایجان‌شرقی در جذب قیر رایگان با رشد ۳۳ درصدی و کسب رتبه چهارم کشور، دستاوردی مثبت و حاصل تلاش دستگاه‌های استانی محسوب می‌شود. اما برای تبدیل این موفقیت به یک تحول ملموس در سیمای شهری و کیفیت زندگی شهروندان، ضروری است هم سهم استان در تخصیص‌های ملی متناسب با نیاز واقعی افزایش یابد و هم شاخص‌های کیفی اجرا و شفافیت در توزیع، در کنار آمارهای کمی، به دقت مورد پایش و گزارش‌دهی عمومی قرار گیرد.