به گزارش اختصاصی اعتدال آذربایجان (اعتدال پرس)، در روزهای آخر سال و در گیرودار آماده‌شدن برای عید نوروز و سال جدید، برگزاری مراسم چهارشنبه سوری شور و حس جالب و متفاوتی در نقاط مختلف کشور به وجود می‌آورد. طبق رسم، در شب چهارشنبه کوچک‌ترها به دیدار بزرگ‌ترها می‌روند تا این شب را در کنار هم خوش بگذرانند. از یک یا دو روز قبل، مردم به جمع‌آوری هیزم یا بوته مشغول می‌شوند؛ هرچند که در برخی شهرها مثل گیلان از ساقه برنج و در شهر خور از برگ خرما استفاده می‌کنند. در بعدازظهر سه‌شنبه، این هیزم‌ها در محیط‌های باز همچون حیاط خانه، خیابان یا میدان روستا به فاصله چند متری از یکدیگر روی هم چیده می‌شوند. با تاریکی هوا، مردم این هیزم‌ها را به آتش می‌کشند و همه افرادی که دور آتش جمع شده‌اند، از زن و مرد و پیر و جوان، با خواندن «سرخی تو از من، زردی من از تو»، از روی آن می‌پرند تا زردی و ضعف بیماری و غم را به آتش بدهند و از خود دور کنند و سلامتی و شادی و سرخی را از آتش بگیرند.

علاوه بر این، «غم برو، شادی بیا، محنت برو، روزی بیا!»، «ای شب چهارشنبه، ای کلید چهار دنده، بده مراد بنده!» نیز هنگام پرش از روی آتش بین تهرانی خوانده می‌شود.

آتش‌بازی فقط گوشه‌ای از این جشن به شمار می‌رود؛ دورهمی و در کنار یکدیگر بودن، پایان‌بخش این مراسم باستانی است.

در برخی نقاط ایران این آتش‌ها را به حکم همان سنت دیرینه روی پشت بام روشن می‌کنند و پس از پریدن همه اهالی خانه از روی آن، اجازه می‌دهند که آتش خودش خاموش شود یا با کوزه آب آن را خاموش می‌کنند. در ادامه یکی از اعضای خانواده خاکستر را با خاک‌انداز جمع می‌کند و از خانه بیرون می‌برد. جالب اینکه هنگام برگشت به خانه، در می‌زند و این مکالمه جالب بین او و اهالی خانه رد و بدل می‌شود: «کیست؟» «منم»، «از کجا می‌آیی؟» «از عروسی»، «چه آورده‌ای؟» «سلامتی»

در کنار افروختن آتش و پریدن از روی آن، آیین‌های دیگری نیز در نقاط مختلف ایران انجام می‌شود. به‌طوری که برخی خانواده‌ها درست در روز بعد از چهارشنبه‌سوری، شروع به خانه‌تکانی می‌کنند یا در گوشه‌ دیگری از این کشور نظیر شیراز، مردم در این روز آش رشته می‌پزند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین آیین‌های چهارشنبه‌سوری می‌پردازیم.

کوزه‌ شکنی

شکستن کوزه یکی از رسم‌های جالب و البته فراموش‌شده در چهارشنبه سوری است که پس از پریدن از روی آتش، کوزه را می‌شکنند. ظاهرا این اعتقاد وجود دارد که با شکستن کوزه، بدشانسی و بدبختی اهالی خانه از بین می‌رود. با این حال، شکستن کوزه با تفاوت‌هایی همراه است؛ به این ترتیب که مثلا در تهران چند سکه در کوزه می‌اندازند و آن را از روی پشت بام به کوچه پرت می‌کنند. تا آن زمان که یک نقاره‌خانه در میدان ارگ تهران وجود داشت، برخی افراد به آنجا می‌رفتند و کوزه‌‌ای نو را از بالای سر در نقاره‌خانه به پایین می‌انداختند تا قضا و بلا از خود و خانواده‌شان دور شود.

قاشق‌ زنی

در مراسم قاشق‌زنی، دختران و پسران جوان روی سرشان چادری می‌کشند تا شناخته نشوند و بعد در خانه هفت همسایه را می‌زنند و با قاشق‌ به کاسه‌های در دست‌شان می‌زنند، صاحب‌خانه با شنیدن صدای قاشق‌زنی، به در خانه می‌رود و کاسه‌های آن‌ها را با آجیل، شکلات، شیرینی، نقل یا پول پر می‌کند. طبق این سنت کسانی که از صاحب‌خانه‌ها چیزی بگیرند، حاجت‌روا می‌شوند.

فال گوش نشینی

فال گوش نشینی، از دیگر رسم‌های چهارشنبه‌سوری است که افراد، به‌خصوص دختران جوان، غروب شب چهارشنبه در سر گذر می‌ایستند و به صحبت رهگذران گوش می‌دهند و با تفسیر این سخنان به نتیجه نیت خود پی می‌برند. به‌طوری که اگر صحبت شاد و خوبی بشنوند، می‌پندارند که حاجت‌شان برآورده خواهد شد و با شنیدن سخنان تلخ و غم‌بار به این نتیجه می‌رسند که در سال نو به مراد و آرزوی خود نخواهند رسید.

شال اندازی

آیین شال‌اندازی نیز از رسم‌های فراموش‌شده به شمار می‌رود؛ هرچند که هنوز هم در برخی نقاط ایران نظیر همدان و زنجان همچنان حفظ شده است. برگزاری آن به این شکل است که جوانان با گره‌زدن چندین دستمال حریر و ابریشمی به یکدیگر، طناب رنگی بلندی درست می‌کردند و بعد یک سر این طناب پارچه‌ای را از روزنه دودکش به داخل منزل همسایه‌ها می‌انداختند و با چند سرفه بلند حضورشان را به صاحب‌خانه اعلام می‌کردند. صاحب‌خانه‌ با دیدن این طناب رنگی، چیزهایی را که به‌عنوان هدیه چهارشنبه سوری از قبل آماده کرده بود، در گوشه شال می‌ریزد و آن را گره می‌زند و با یک تکان ملایم به صاحب شال می‌گوید که شال را بالا بکشد.

این هدیه حکم فال را نیز برای صاحب شال داشت؛ به این معنا که نان نشانه نعمت، شیرینی به‌منزله شادی و شیرین‌کامی، انار اشاره‌ای به برکت و تعداد زیاد فرزندان بود. علاوه بر این، گرفتن فندق و بادام را به استقامت در برابر مشکلات، گردو را نشانه طول عمر، سکه نقره را نماد سپیدبختی یا نیت خواستگاری، کشمش را نمادی از پربارانی سال نو و… تعبیر می‌کردند.

خوردن آجیل مشکل‌گشا

در گذشته رسم بر این بود که اقوام و آشنایان دور هم جمع می‌شدند و آخرین دانه‌های نباتی که از ذخیره زمستان باقی‌مانده بود نظیر تخمه کدو، تخمه هندوانه، پسته، فندق، گندم و شاهدانه، بادام و تخمه خربزه را روی آتش بو می‌دادند و پس از تبرک با نمک می‌خوردند.

نیاکان ما معتقد بودند که خوردن این معجون باعث مهربان‌ترشدن افراد و دورشدن بدی‌ها از آن‌ها می‌شود. طبق علم پزشکی هم مغزها به‌خاطر داشتن انواع ویتامین‌ها و مواد مغذی، افسردگی و بیماری را از انسان دور می‌کنند.

آب پاشی و آب بازی

در برخی مناطق روستایی ایران، مردم برای رفع آفت و بلا در غروب آخرین سه‌شنبه سال بدون اینکه با دیگران صحبت کنند، جام یا کوزه خود را برمی‌داشتند و به‌طرف رودخانه، نهر یا چشمه می‌رفتند. پس از پرکردن کوزه با آب، به خانه برمی‌گشتند و آب را روی در و دیوار وسایل خانه می‌پاشیدند.

گاهی اوقات نیز در راه هر کسی را که می‌دیدند، از آب کوزه به او می‌پاشیدند تا سال نو را در سلامتی و شادی به سر ببرد. برخی افراد هم وارد چشمه یا رود می‌شدند و با چوب‌دستی آب را به افراد حاضر در کنار چشمه یا رود می‌ریختند تا متبرک شوند.

فال گرفتن با بولونی

فال گرفتن با بولونی یکی از شیرین‌ترین آداب قدیمی چهارشنبه سوری محسوب می‌شود که بیشتر جنبه بازی و تفریح داشته است. بولونی، کوزه دهان گشاد کوچکی بود که برای نگهداری ترشی، مربا، ادویه و… به کار می‌رفت. زنان و دختران جوان دور هم جمع می‌شدند و هر کسی چیزی را در این کوزه می‌انداخت. علاوه بر این، اشعاری را نیز روی کاغذ می‌نوشتند و درون کوزه می‌ریختند. سپس یکی از آن‌ها ابتدا کاغذی را از بولونی درمی‌آورد و شعر روی آن را می‌خواند و بعد یکی از اشیای درون بولونی را بیرون می‌کشید. شعری که خوانده می‌شد، به صاحب آن شیء تعلق داشت و وصف حال و فال او بود.

چهارشنبه سوری در تبریز

در گذشته اهالی تبریز در عصر روز سه‌شنبه همراه اعضای خانواده خود به چهارشنبه بازار می‌رفتند تا علاوه بر شیرینی، میوه خشک و آجیل موسوم به «چارشنبه یمیشی» بخرند که شامل مغز گردو، فندق، بادام، نخود و کشمش بود. همچنین یکی از رسم‌های قدیمی تبریز در چهارشنبه سوری (آخیر چرشنبه) بود که خانواده تازه عروس‌، برای داماد «چهارشنبه لیق» می‌فرستادند که شامل آجیل چهارشنبه سوری، پارچه و پیراهن می‌شد.

برپایی آتش و پریدن از روی آن

یک رسم قدیمی دیگر در این منطقه است که همچنان در گوشه‌وکنار شهر برگزار می‌شود. مردم هنگام پریدن از روی آتش اشعاری می‌خواندند که از آن جمله می‌توان به این ترانه اشاره کرد:

آتیل ماتیل چرشنبه بختیم آچیل چرشنبه آغریم اوغروم تؤکولسون اودا توشوب کول اولسون یانسین اَلُو ساچیلسین منیم بختیم آچیلسین آغیرلیغیم، اوغورلوغوم گِئت قادا بالام، یورقونلوقوم گِئت

فال‌گوش‌ایستادن

نیز در بین دختران و پسران جوان رواج داشت و به صحبت اهالی خانه گوش می‌دادند و بسته به لحن و کلام آن‌ها، فال خود را خوب یا بد تعبیر می‌کردند. به همین دلیل بود که در این شب مردم حرف بد نمی‌زدند، رفتار بدی نداشتند و با ترانه‌ با هم مکالمه می‌کردند.

چهارشنبه سوری ایمن

با تغییر و تحولات به ‌وجود آمده در این جشن سنتی، برخی از جوانان و نوجوانان با استفاده از وسایل آتش‌بازی و موادمحترقه به دنبال هیجان‌طلبی هستند و این جشن را برگزار می‌کنند که برخی مواقع باعث بروز حوادث ناگوار می‌شود.

طرح جمع‌آوری و برخورد قاطعانه با عاملین توزیع و فروش این مواد به فراجا ابلاغ شده است.

حفظ امنیت و آرامش جامعه همواره یکی از اولویت‌های دستگاه قضا است و ایجاد بی‌نظمی و سلب آرامش مردم خط قرمز این دستگاه است، در همین راستا، تمامی ضابطان قضایی شامل نیروهای انتظامی، امنیتی و اطلاعاتی موظف شده‌اند با آمادگی کامل، هرگونه هنجارشکنی، بی‌نظمی، رفتار تحریک‌آمیز و اقدامات مشکوک در سطح شهرها را با برخورد قانونی و بازدارنده مواجه کنند.

مسئولان همچنین با هشدار نسبت به افزایش آسیب‌های جسمی ناشی از استفاده از مواد محترقه یادآور شدند که در شرایطی که بیمارستان‌ها و کادر درمان کشور هم‌زمان با مسئولیت‌های سنگین ملی درگیر امدادرسانی به مجروحان هستند، هرگونه رفتار سهل‌انگارانه می‌تواند هزینه‌های سنگین انسانی و مالی بر جامعه تحمیل کند.

بر این اساس، تأکید شده است که در چنین شرایط حساسی، برگزاری مراسم پرخطر یا استفاده از مواد محترقه در شب چهارشنبه‌سوری اقدامی غیرمسئولانه و فاقد وجاهت قانونی محسوب می‌شود.